ବତିଘର ନିମନ୍ତେ ଆଧାର ଦେଖିବେ

{{distinguish|ବତୀଘର}}

{{ଛୋଟ|Lighthouse}}
[[ଫାଇଲ:Pigeon_Point_Lighthouse_Fresnel.jpeg|thumb|ରାତିରେ [[ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା|ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର]] ପିଜନ୍ ପଏଣ୍ଟ୍ ବତିଘରର ଆଲୋକ]]
[[ଫାଇଲ:Faro_Les_Éclaireurs,_Ushuaia_11.JPG|thumb|]]
[[ଫାଇଲ:Light_house_2.gif|thumb|[[ଭାରତ|ଭାରତର]] ମହାବଳିପୁରମ୍‍ର ବତିଘରର ଆଲୋକ ସଙ୍କେତ]]
'''ବତିଘର''' ବା '''ବତିଘରା''' ([[ଇଂରାଜୀ ଭାଷା|ଇଂରାଜୀ]]: '''lighthouse''' – ଲାଇଟ୍ ହାଉସ୍) ଏକ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତମ୍ଭ ବା ମୀନାର ଯାହାର ଶୀର୍ଷ ଭାଗରେ ଏକ ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ଆଲୋକ ରହିଥାଏ । ଏହି ଆଲୋକ ବା ବତୀ ବହୁ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିବାରୁ ସମୁଦ୍ରରୁ କୂଳ ଆଡ଼କୁ ଆସୁଥିବା ଜାହାଜର ନାବିକ, ନଦୀନାଳ ପରି ଅନ୍ୟ ଜଳପଥ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ନାବିକଙ୍କୁ ଦିଗ ଠଉରାଇବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । 
 
ବିପଦସଙ୍କୁଳ ଉପକୂଳ, ପଥୁରିଆ ଉପକୂଳ, ବନ୍ଦର ମଧ୍ୟକୁ ପଶିବା ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥଳ ଇତ୍ୟାଦି ନିକଟରେ ବତିଘରମାନ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଆକାଶପଥରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ବିମାନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଏକ ଦିଗବାରେଣୀ ପରି କାମ କରିଥାଏ । ପୂର୍ବ କାଳରେ ସମୁଦ୍ରପଥରେ ଯାତାୟତ ଓ ବାଣିଜ୍ୟ ପାଇଁ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ବତିଘର ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ଓ ଆଧୁନିକ ଉପକରଣ ସହାୟତାରେ ନାବିକମାନେ ଦିଗ ଓ ପଥ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରୁଛନ୍ତି । ତେଣୁ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଓ ଅର୍ଥାଭାବ ଯୋଗୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ବହୁ ବତିଘର ଅଚଳ ହୋଇଗଲାଣି । 

== ଇତିହାସ ==
=== ପ୍ରାଚୀନ ଯୁଗରେ ବତିଘର ===
[[ଫାଇଲ:PHAROS2006.jpg|ବାଆଁ|thumb|୨୦୦୬ ମସିହାର ଏକ ଗବେଷଣାରେ କମ୍ପ୍ୟୁଟର୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଲେକ୍‍ଜାଣ୍ଡ୍ରିଆ ବତିଘରର ପ୍ରାଚୀନ ରୂପରେଖ କଳ୍ପନା କରାଯାଇଥିଲା]]
[[ଫାଇଲ:A_coruna_torre_de_hercules_sunset_edit.jpg|thumb|ସ୍ପେନ୍‍ର ହର୍କ୍ୟୁଲିସ୍ ଟାୱାର ବତିଘର]]
ବନ୍ଦର ଓ ସାମୁଦ୍ରିକ ଯାତାୟତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିକଶିତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିଆଁ ଜଳାଇ ବା ବଡ଼ ମଶାଲ ରଖାଯାଉଥିଲା ଯାହା ନାବିକମାନଙ୍କୁ ରାତିର ଅନ୍ଧାରରେ ବାଟ ଖୋଜିବାରେ ସହାୟକ ହେଉଥିଲା । ଆଲୋକ ଯେତେ ଉଚ୍ଚରେ ରହିବ, ସେତେ ଦୂରକୁ ଦେଖାଯିବ – ତେଣୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ବା ସ୍ତମ୍ଭରେ ଆଲୋକ ସ୍ଥାପନ କରି ବତିଘରର ଆବିଷ୍କାର ହୋଇଥିଲା ।<ref>Trethewey, K. R.:Ancient Lighthouses, Jazz-Fusion Books (2018), 326pp. {{ISBN|978-0-99265-736-9}}</ref> ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ବନ୍ଦରକୁ ରହିଥିବା ପ୍ରବେଶ ପଥରେ ବତିଘର ସ୍ଥାପିତ ହେଉଥିଲା । ଆଧୁନିକ ସମୟରେ ଯେପରି ଅନ୍ତରୀପ, ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରୁ ଅକସ୍ମାତ ବାହାରି ଆସିଥିବା ପାହାଡ଼ ବା ଶିଳାଖଣ୍ଡ ପ୍ରଭୃତିରୁ ଜାହାଜକୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ପାଇଁ ବତିଘର ସଙ୍କେତ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ହେଉନଥିବା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ପ୍ରାଚୀନ ସମୟର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବତିଘରମାନଙ୍କରୁ ଗୋଟିଏ ହେଲା – ମିଶରର ଆଲେକ୍‍ଜାଣ୍ଡ୍ରିଆରେ ଥିବା ଫାରୋସ୍ ବତିଘର । ଖ୍ରୀ.ଅ. ୯୫୬ ଓ ୧୩୨୩ ମଧ୍ୟରେ ଘଟିଥିବା ଅନେକ ଭୂମିକମ୍ପ କାରଣରୁ ଏହି ବତିଘର ଭୁଷୁଡ଼ି ପଡ଼ିଥିଲା । 

ସ୍ପେନ୍‍ର ଆ କୋରୁନାରେ ଥିବା ହର୍‍କ୍ୟୁଲିସ୍ ବତିଘରରୁ ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ବତିଘର କିପରି ନିର୍ମିତ ହେଉଥିଲା ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ସମ୍ୟକ୍ ସୂଚନା ମିଳିଥାଏ । ବିଭିନ୍ନ ପୁରୁଣା ମୁଦ୍ରା, ପଥର ବା ଚୀନାମାଟିରେ ଅଙ୍କିତ ଚିତ୍ରକଳାରୁ ଆଲେକ୍‍ଜାଣ୍ଡ୍ରିଆ (ଅଷ୍ଟିଆ-Ostia), ସିରିଆର ଲାଓଡିସିଆ ପ୍ରଭୃତି ପ୍ରାଚୀନ ବତିଘରର ପ୍ରମାଣ ମିଳେ । 

=== ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ବତିଘର ===
୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟରେ ଆଧୁନିକ ବତିଘରମାନ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି । ଏହି ସମୟରେ ଆଟ୍‍ଲାଣ୍ଟିକ ମହାସାଗରରେ ସାମୁଦ୍ରିକ ବ୍ୟାପାର ଅତି ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ବଢ଼ୁଥିଲା । ଅଟ୍ଟାଳିକା ନିର୍ମାଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନ ତଥା ନୂତନ ଯୁଗର ଆଲୋକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଜାଣିବା ପରେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଉନ୍ନତତର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବତିଘରମାନ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ବତିଘରର ଆଲୋକ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟକୁ ଅକସ୍ମାତ ବାହାରି ଆସିଥିବା ପଥର, ସମୁଦ୍ରପତନରୁ ଅଳ୍ପ ଗଭୀରତାରେ ବୁଡ଼ି ରହିଥିବା ପଥର ପ୍ରଭୃତିରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ପାଇଁ ସଙ୍କେତ ଦେଉଥିଲା । 

[[ଫାଇଲ:Eddystone_lighthouse00.jpg|ବାଆଁ|thumb|ବତିଘର ନିର୍ମାଣ ଦିଗରେ ଏଡିଷ୍ଟୋନ୍ ପ୍ରସ୍ତରରେ ଥିବା ୱିନଷ୍ଟାନଲେ ବତିଘର ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଯୋଡ଼ିଥିଲା]]
ଇଂରାଜୀ କେନାଲ୍ (English Channel) ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଯାଉଥିବା ନାବିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଡିସନ୍ ପ୍ରସ୍ତର ଏକ ମୁଣ୍ଡବ୍ୟଥା ଥିଲା ଓ ଏହା ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ଜାହାଜ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଉଥିଲେ ।<ref>{{citation|last=Smiles|first=Samuel|title=The Lives of the Engineers|url=https://archive.org/stream/livesofengineers02smil#page/16/mode/2up|volume=Vol 2|page=16|year=1861}}</ref> ହେନେରି ୱିନ୍‍ଷ୍ଟାନଲେ ସେଠାକାର ପ୍ରଥମ କାଷ୍ଠନିର୍ମିତ ବତିଘରର ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲେ । ଏହି ବତିଘରର ଆକାର ଅଷ୍ଟଭୂଜାକାର ଥିଲା ଓ ପଥରରେ ଲାଗିଥିବା ୧୨ଟି ଲୁହା କବଜା ଓ ଶିକୁଳି ଏହାକୁ ସୁଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରି ରଖିଥିଲେ । ଏହି ବତିଘରର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ୧୬୯୬ ମସିହାରୁ ନେଇ ୧୬୯୮ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିଲା ଓ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଏହା ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଥମ ବତିଘର ଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।<ref>{{Cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/340721/lighthouse/72148/The-beginning-of-the-modern-era|title=lighthouse|accessdate=2012-12-17}}</ref> 

୧୭୫୬ରୁ ୧୭୫୯ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ ସ୍ମିଟନ୍ ନାମକ ଜଣେ ନିର୍ମାଣ ଯନ୍ତ୍ରୀ ୱିନ୍‍ଷ୍ଟାନଲେ ବତିଘରର ପୁନର୍ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ଓ ଏହାକୁ “ସ୍ମିଟନ୍ସ ଟାୱର୍ ବତିଘର” କୁହାଗଲା ।<ref name="MAJ">Majdalany, Fred: ''The Eddystone Light''. 1960</ref> ତାଙ୍କ ବତିଘର ୧୮୭୭ ମସିହା ଯାଏଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା ଓ ବତିଘର ନିର୍ମାଣ ଦିଗରେ ଏହାକୁ ଏକ ବଡ଼ ଲମ୍ଫ ବୋଲି ଧରାଯାଇଥାଏ । କଳା ମୁଗୁନି ପଥର ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ଓକ୍ ଗଛ ଆକାରରେ ଏକ ବତିଘର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ମୁଗୁନି ପଥରକୁ ଧରି ରଖିବା ପାଇଁ ସେ ଏକ ପ୍ରକାରର ଚୂନର ଉପଯୋଗ କରିଥିଲେ ।<ref name="TRI">{{cite web|url=http://www.trinityhouse.co.uk/interactive/gallery/eddystone.html|title=Eddystone – Gallery|publisher=Trinity House|accessdate=2010-05-03|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060909043743/http://www.trinityhouse.co.uk/interactive/gallery/eddystone.html|archivedate=2006-09-09}}</ref> ତାଙ୍କ ନିର୍ମାଣ କୌଶଳ ଯୋଗୁଁ ବତିଘରଟି ସୁଦୃଢ଼ ସ୍ଥିତିରେ ରହିଥିଲା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳର ଯନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସ୍ମିଟନ୍‍ଙ୍କ ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ଓ କୌଶଳରୁ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ ।<ref>{{cite book|title=Minutes of proceedings of the Institution of Civil Engineers|author=Douglass, James Nicholas|publisher=Institution of Civil Engineers|year=1878|volume=vol. 53, part 3|location=London|pages=247–248|chapter=Note on the Eddystone Lighthouse|chapter-url=https://books.google.com/books?id=cx4AAAAAMAAJ&pg=PA247}}</ref>

[[ଫାଇଲ:Smeaton's_Lighthouse00.jpg|ଡାହାଣ|thumb|ଏଡିଷ୍ଟୋନ୍‍ସ୍ଥିତ ପୁରୁଣା ବତିଘରର (୧୭୫୯) ଜନ୍ ସ୍ମିଟନ୍ ପୁନର୍ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ଓ ଅନେକଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲେ]]
ରବର୍ଟ୍ ଷ୍ଟିଭେନ୍ସନ୍ ନାମକ ଯନ୍ତ୍ରୀ ବତିଘର ନିର୍ମାଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଣେ ପରିଚିତ ଓ ପ୍ରଭାବୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ ।<ref name="NLB">{{cite web|url=http://www.nlb.org.uk/HistoricalInformation/StevensonEngineers/Robert-Stevenson/|title=NLB – Robert Stevenson|accessdate=January 28, 2013}}</ref> ୧୮୧୦ ମସିହାରେ ସେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା ବେଲ୍ ରକ୍ ବତିଘର ତତ୍କାଳୀନ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନ କୌଶଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦାହରଣମାନଙ୍କରୁ ଗୋଟିଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହାର ଢାଞ୍ଚା ସ୍ମିଟନ୍‍ଙ୍କ ବତିଘରର ଢାଞ୍ଚା ପରି ଥିଲା କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ଅନେକ ନୂତନ କୌଶଳ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା । ଲାଲ୍ ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଥିବା ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଆବର୍ତ୍ତନ କରୁଥିବା ଆଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏହି ବତିଘରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା ।<ref>{{citation|last=Boucher|first=Cyril Thomas Goodman|title=John Rennie, 1761–1821: The Life and Work of a Great Engineer|url=https://books.google.com/books?id=1wu8AAAAIAAJ&pg=PA59&lpg=PA59|page=61|year=1963}}</ref> ନର୍ଦର୍ଣ୍ଣ୍ ଲାଇଟ୍‍ହାଉସ୍ ବୋର୍ଡରେ ଷ୍ଟିଭେନ୍ସନ୍ ପ୍ରାୟ ୫୦ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିଲେ ।<ref name="NLB" /> ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକାଳରେ ସେ ଅନେକ ନୂତନ ବତିଘରର ନିର୍ମାଣ ଓ ପୁରୁଣା ବତିଘରର ଉନ୍ମତୀକରଣ କରାଇଥିଲେ । ଆଲୋକ ଉତ୍ସ, ପ୍ରତିଫଳକ, ଲେନ୍ସ, ଆବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଆଲୋକ, ରଙ୍ଗୀନ ଆଲୋକ ପ୍ରଭୃତିର ବ୍ୟବହାରଦ୍ୱାରା ସେ ବତିଘରମାନଙ୍କୁ ଏକ ନୂତନତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ବତିଘରମାନଙ୍କରେ ସେ କ୍ରେନ୍ ପରି ଯନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଖଞ୍ଜାଇଥିଲେ । 
[[ଫାଇଲ:Screwpile5673.png|ବାଆଁ|thumb|ଆଲେକ୍‍ଜାଣ୍ଡାର୍ ମିଚେଲ୍‍ଙ୍କ ସ୍କ୍ରୁ-ପାଇଲ୍ ବତିଘର]]
ଆଲେକ୍‍ଜାଣ୍ଡାର୍ ମିଚେଲ୍ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା ସ୍କ୍ରୁ-ପାଇଲ୍ ମୂଳଦୁଆ ପଦ୍ଧତିବିଶିଷ୍ଟ ବତିଘର ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତସନ୍ତିଆ ପୃଷ୍ଠରେ ନିର୍ମିତ ପ୍ରଥମ ବତିଘର । ୧୮୩୮ ମସିହାରେ ଥେମ୍‍ସ୍ ନଦୀର ମୁହାଣରେ ଏହି ବତିଘର ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ଓ ଏହାକୁ “ମ୍ୟାପେଲିନ୍ ସାଣ୍ଡ୍ସ ବତିଘର” ବୋଲି ନାମିତ କରାଯାଇଥିଲା । ୧୮୪୧ ମସିହାରୁ ଏଥିରେ ଆଲୋକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥିଲା ।<ref name="Tomlinson">{{cite book|url=https://archive.org/details/cyclopdiaofuse02tomlrich|title=Tomlinson's Cyclopaedia of Useful Arts|publisher=Virtue & Co.|year=1852–54|editor=Tomlinson|location=London|page=177|quote=[Maplin Sands] was not, however, the first screw-pile lighthouse actually erected, for during the long preparation process which was carried on at Maplin Sands, a structure of the same principle had been begun and completed at Port Fleetwood...}}</ref> ଲାଙ୍କାଶାୟାର୍‍ର ୱାୟାର୍ ଲାଇଟ୍ ବତିଘରର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ପରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ୧୮୪୦ରୁ ଆଲୋକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଖଞ୍ଜାଯାଇଥିଲା ।<ref name="Tomlinson" />

=== ବତିଘର ଆଲୋକର କ୍ରମବିକାଶ ===
ପୂର୍ବେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କାଠ ଓ କୋଇଲା ଇତ୍ୟାଦି ବତିଘରର ଆଲୋକ ଉତ୍ସ ରୂପେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା । ୧୭୮୨ ମସିହାରେ ସ୍ୱିସ୍ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଆଇମି ଆର୍ଗାଣ୍ଡଙ୍କଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭାବିତ ଆର୍ଗାଣ୍ଡ ବତୀ (Argand lamp) ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଧୂମହୀନ ଆଲୋକଶିଖା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ ବତିଘରମାନଙ୍କରେ ବ୍ୟବହାର କରାଗଲା । ଏହି ବତୀର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମଡେଲ୍‍ମାନଙ୍କରେ କାଚଗୁଣ୍ଡ ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମଡେଲ୍‍ମାନଙ୍କରେ ଥୋରିୟମ୍ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା ଓ ବତୀରୁ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ ବିଚ୍ଛୁରିତ ହେଉଥିଲା ।<ref>{{cite web|url=http://www.johnmoncrieff.co.uk/shop-2/products.php?cat=32|title=Lamp Glass Replacement Glass Lamp Shades, Oil Lamp Shades, Oil Lamp Chimneys, Oil Lamp Spares|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140106160403/http://www.johnmoncrieff.co.uk/shop-2/products.php?cat=32|archivedate=2014-01-06}}</ref> ଆର୍ଗାଣ୍ଡ ବତୀରେ ତିମିମାଛର ତେଲ, କୋଲଜା, ଜୀତ ତେଲ (ଅଲିଭ୍ ବା ଜୈତୁନ୍ ତେଲ)<ref>"Lamp." ''Encyclopædia Britannica: or, a dictionary of Arts, Science, and Miscellaneous Literature.''  6th ed. 1823 [https://books.google.com/books?id=T8wnAAAAMAAJ&pg=PA505&lpg=PA505&dq=%22argand+lamp%22+%22olive+oil%22&source=bl&ots=K9CxKs3AJG&sig=9wwDAF6jlwx9zV-xjvALVg_EKEs&hl=en&ei=rxPdTuOVLMLX0QHpqvXWCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CFkQ6AEwBQ#v=onepage&q=%22argand%20lamp%22%20%22olive%20oil%22&f=false Web.] 5 Dec. 2011</ref> ବା ବନସ୍ପତି ତେଲ ଜାଳେଣୀ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା । ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ସଂଗ୍ରାହକ ପାତ୍ରରୁ ବତୀର ଚୁଲିକୁ ଜାଳେଣୀ ବହି ଆସୁଥିଲା । ୧୭୮୪ ମସିହାରେ ଆର୍ଗାଣ୍ଡ ଓ ମ୍ୟାଥ୍ୟୁ ବୋଲ୍ଟନ୍ ମିଳିତ ଭାବେ ଉଦ୍ଭାବନ କରିଥିବା ବତୀ ସବୁ ବତିଘରେ ଏକ ମାନକ ଆଲୋକ ଉତ୍ସ ରୂପେ ବ୍ୟବହୃତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା ।

୧୮୭୫ ମସିହାରେ ସାଉଥ୍ ଫୋର୍ଲାଣ୍ଡ୍ ବତିଘରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଆଲୋକର ବ୍ୟବହାର କରାଗଲା । ଏକ ବାଷ୍ପଚାଳିତ ଜେନେରେଟର୍ ଏହି ବତିଘରର କାର୍ବନ୍ ଆର୍କ୍ ବତୀକୁ ଜଳାଇ ରଖୁଥିଲା ।<ref>{{cite book|title=Annual record of science and industry|last=Baird|first=Spencer Fullerton|publisher=Harper & Brothers|year=1876|location=New York|pages=460}}</ref> ପରେ ଜନ୍ ରିଚାର୍ଡସନ୍ ୱିଙ୍ଘାମ୍ ବତିଘରର ଆଲୋକ ପାଇଁ ଏକ ଗ୍ୟାସ୍‍ଚାଳିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉଦ୍ଭାବନ କରିଥିଲେ । ଡବ୍ଲିନ୍‍ର ବେଲି ବତିଘରେ ସେ ସ୍ଥାପନ କରିଥିବା ଆଲୋକ ତତ୍କାଳୀନ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ବତିଘରର ଆଲୋକଠାରୁ ୧୩ ଗୁଣ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା ।<ref name="cil">{{cite journal|date=2006–2007|title=John Richardson Wigham 1829–1906|url=http://www.commissionersofirishlights.com/media/35546/Beam_2006.PDF#page=23|journal=BEAM|publisher=Commissioners of Irish Lights|volume=35|pages=21–22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120312014229/http://www.commissionersofirishlights.com/media/35546/Beam_2006.PDF|archivedate=2012-03-12}}</ref>
[[ଫାଇଲ:Sumburgh_Lighthouse_Lamp.jpg|ବାଆଁ|thumb|ସମ୍ବର୍ଗ୍ ହେଡ୍ ବତିଘରେ ୧୯୭୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟବହୃତ କିରୋସିନ୍‍ଚାଳିତ ବତୀ । ୧୯୧୪ରେ ଏହି ବତୀ ଉଦ୍ଭାବିତ ହୋଇଥିଲା ।]]
୧୯୦୧ ମସିହାରେ ଆର୍ଥର୍ କିଟ୍ସନ୍ ଏକ ବାଷ୍ପୀକୃତ ତୈଳ ବତୀର ଉଦ୍ଭାବନ କରିଥିଲେ । ପରେ ଡେଭିଡ୍ ହୁଡ୍ ଏହାର ଉନ୍ନତୀକରଣ କରିଥିଲେ । ଉଚ୍ଚ ଚାପରେ ତୈଳ ଜାଳେଣୀର ବାଷ୍ପୀକରଣ କରି ଏହି ବତୀ ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହେଉଥିଲା ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଆଲୋକଠାରୁ ୬ ଗୁଣ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ଆଲୋକ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲା । [[ସ୍ୱିଡେନ|ସ୍ୱିଡେନ୍‍]]<nowiki/>ର ଯନ୍ତ୍ରୀ ଗୁସ୍ତାଫ୍ ଡାଲେନ୍ ମଧ୍ୟ ଗ୍ୟାସ୍‍ଚାଳିତ “ଡାଲେନ୍ ଆଲୋକବତୀ”ର ଆବିଷ୍କାର କଲେ । ଡାଲେନ୍‍ଙ୍କ ଖଚିତ “ସନ୍ ଭାଲ୍ଭ” ଯୋଗୁଁ ଦିନ ବେଳା ସ୍ୱତଃ ଲିଭିଯିବା ଏହି ଆଲୋକର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଥିଲା । ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଆଲୋକର ପ୍ରଚଳନ ସତ୍ତ୍ୱେ ୧୯୦୦ରୁ ନେଇ ୧୯୬୦ ଦଶନ୍ଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଡାଲେନ୍ ଆଲୋକ ବହୁ ବତିଘରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇ ଆସୁଥିଲା ।<ref>{{cite web|url=http://www.aga.com/web/web2000/com/WPPcom.nsf/pages/History_SunValve|title=The Linde Group - Gases Engineering Healthcare -|publisher=|accessdate=6 April 2017}}</ref>

=== ବତିଘରେ ଲେନ୍ସ ବ୍ୟବସ୍ଥା ===
[[ଫାଇଲ:Fresnel_lighthouse_lens_diagram.png|ଡାହାଣ|thumb|ଗୋଲକାକାର ଫ୍ରେସ୍ନେଲ୍ ଲେନ୍ସରେ ଆଲୋକ ରଶ୍ମୀର ବିଚ୍ଛୁରଣ]]
ଆର୍ଗାଣ୍ଡ ବତୀ ପରି ସ୍ଥାୟୀ ଆଲୋକ ଉତ୍ସର ଉଦ୍ଭାବନ ପରେ ଲେନ୍ସ ବ୍ୟବହାର କରି ସେ ଆଲୋକକୁ ବିଚ୍ଛୁରିତ କରାଗଲା ଯେପରିକି ତାହା ଦୂରରେ ଯାଉଥିବା ଜାହାଜ ଓ ଡଙ୍ଗା ଦେଖିପାରିବେ । ୧୭୬୩ ମସିହାରେ ୱିଲିୟମ୍ ହଚିନ୍‍ସନ୍ ଏପରି ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ । ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆଲୋକକୁ କରି ଏକ ମୋଟା ରଶ୍ମୀ ରୂପରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରୁଥିବାରୁ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/340721/lighthouse/72152/Oil-lamps|title=Lighthouse|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|accessdate=2014-01-06}}</ref> ବତିଘରର ଆଲୋକକୁ ଜଳାଇ-ଲିଭାଇ (ଧପଧପ କରାଇ) ବା କ୍ରମାଗତ ରଙ୍ଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଇ ନାବିକମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍କେତ ଦିଆଯାଉଥିଲା ।

ଫରାସୀ ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନୀ ଓ ଯନ୍ତ୍ରୀ ଅଗଷ୍ଟିନ୍ ଜ୍ୟନ୍ ଫ୍ରେସ୍ନେଲ୍ ବତିଘରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଲେନ୍ସର ଆବିଷ୍କାର କଲେ । ଏହି ଫ୍ରେସ୍ନେଲ୍ ଲେନ୍ସର ଫୋକାଲ୍ ବିନ୍ଦୁରେ ଥିବା ଆଲୋକକୁ ଅଧିକ କରି ବିଚ୍ଛୁରିତ କରାଗଲେ ତାହା ଦୂରଦୂରାନ୍ତକୁ ଦିଶୁଥିଲା । ପାରମ୍ପରିକ ଲେନ୍ସ ଅପେକ୍ଷା ଏହି ଲେନ୍ସର ବସ୍ତୁତ୍ୱ ଓ ଆୟତନ କମ୍ ଥିଲା । ତେଣୁ ଏହା ହାଲୁକା ଓ ପତଳା ମଧ୍ୟ ଥିଲା । 

ଫ୍ରାନ୍ସର ଜିରୌନ୍ଦ୍ ତ୍ରିକୋଣଭୂମିରେ ଥିବା କୋର୍ଦୌଆଁ ବତିଘରେ ୧୮୨୩ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମେ ଫ୍ରେସ୍ନେଲ୍ ଲେନ୍ସ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା ଓ ସେ ସମୟରେ ଏହି ବତିଘରର ଆଲୋକ ୨୦ କିଲୋମିଟର୍‍ରୁ ଅଧିକ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖିହେଉଥିଲା ।<ref>Watson, Bruce. "Science Makes a Better Lighthouse Lens." ''Smithsonian''. August 1999 v30 i5 p30.
produced in ''Biography Resource Center''. Farmington Hills, Mich.: Thomson Gale. 2005.</ref> ଫ୍ରେସ୍ନେଲ୍‍ଙ୍କ ଏହି ଆବିଷ୍କାର ବତିଘର ଆଲୋକର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା  ୪ ଗୁଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ାଇବାରେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥିଲା । ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି ବତିଘରେ ଏହି ଲେନ୍ସ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଛି ।

=== ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଯୁଗରେ ଅବସ୍ଥା ===
ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଯୁଗରେ ବ୍ୟାପକ ବିଦ୍ୟୁତୀକରଣ ଓ ସ୍ୱତଃ ଆଲୋକ ପରିବର୍ତ୍ତନର କ୍ଷମତା ରହିଥିବାରୁ ବତିଘରେ ଆଉ ମନୁଷ୍ୟ ନିରୀକ୍ଷଣର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଲା ନାହିଁ । ବହୁ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବତିଘର ଜଗୁଆଳୀମାନେ ବିପଦ ସମୟରେ ସହାୟତା କରିବା ପାଇଁ ନିୟୋଜିତ ହେଉଥିଲେ । ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ପୋଜିସନିଂ ସିଷ୍ଟମ୍ (ଜିପିଏସ୍) ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆସିବା ପରେ ଅଣ-ଯାନ୍ତ୍ରିକ ବତିଘର ସବୁ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି ଅଥବା ସେମାନଙ୍କ ନବୀକରଣ କରାଯାଉଛି ।<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/history/maritime/keep/keep19th.htm|title=Maritime Heritage Program - National Park Service|publisher=|accessdate=6 April 2017}}</ref> [[କାନାଡ଼ା|କାନାଡ଼ାରେ]] ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ୫୦ଟି ମନୁଷ୍ୟଚାଳିତ ବତିଘର ରହିଛି ଯେଉଁଥିରୁ ୨୭ଟି ବତିଘର କେବଳ ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ।<ref>{{cite web|url=http://www.fogwhistle.ca/bclights|title=Lighthouses of British Columbia|publisher=|access-date=2019-11-18|archive-date=2011-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20111103070010/http://www.fogwhistle.ca/bclights/|url-status=dead}}</ref>

ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟର ଅଧିକାଂଶ ବତିଘର ସୌରଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ଓ ଏମାନେ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ଧପଧପ ଆଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ।<ref name="Crompton" /> ସୌରଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ବତିଘରରର ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଚାହିଦା ନ ମେଣ୍ଟିଲେ ବା ବ୍ୟାଟେରୀ ବଦଳାଇବାର ଆବଶ୍ୟକତା ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଏହି ସବୁ ବତିଘରେ ଡିଜେଲ୍ ଜେନେରେଟର୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ ।<ref>{{cite book|title=Rock lighthouses of Britain : the end of an era?|last1=Nicholson|first1=Christopher|date=2000|publisher=Whittles|isbn=978-1870325417|location=Caithness, Scotland|page=126}}</ref>

=== ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବତିଘର ନିର୍ମାତା ===
ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ନିର୍ମିତ ବତିଘରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏଡିଷ୍ଟୋନ୍ ବତିଘର ଓ ଏହାର ନିର୍ମାତା ଜନ୍ ସ୍ମିଟନ୍ ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ । ତେବେ କିଛି ବତିଘର ନିର୍ମାତା ଏକାଧିକ ବତିଘର ନିର୍ମାଣ କରିଯାଇଛନ୍ତି । ନିର୍ମାଣ ଯନ୍ତ୍ରୀ ରବର୍ଟ୍ ଷ୍ଟିଭେନ୍‍ସନ୍ ଓ ତାଙ୍କ ବଂଶର ଅନ୍ୟ କିଛି ନିର୍ମାତା ଯଥା – ଆଲାନ୍ ଷ୍ଟିଭେନ୍‍ସନ୍, ଡେଭିଡ୍ ଷ୍ଟିଭେନ୍‍ସନ୍, ଚାର୍ଲସ୍ ଆଲେକ୍‍ଜାଣ୍ଡାର୍ ଷ୍ଟିଭେନ୍‍ସନ୍, ଥୋମାସ୍ ଷ୍ଟିଭେନ୍‍ସନ୍ ପ୍ରଭୃତି ତିନି ପିଢ଼ୀ ଧରି ସ୍କଟଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ଅନେକ ବତିଘରର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ଆୟାର୍ଲ୍ୟାଣ୍ଡର ଅନ୍ଧ ଯନ୍ତ୍ରୀ ଆଲେକ୍‍ଜାଣ୍ଡାର୍ ମିଚେଲ୍ ସ୍କ୍ରୁ-ପାଇଲ୍ ମୂଳଦୁଆବିଶିଷ୍ଟ ବତିଘର ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ ଓ ଏକ ବତିଘରର ନିର୍ମାଣ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ । ଇଂଲଣ୍ଡର ଜେମ୍‍ସ୍ ଡଗ୍ଲାସ୍‍ଙ୍କ ବତିଘର ନିର୍ମାଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଯୋଗଦାନ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନାଇଟ୍‍ହୁଡ୍ (Knighthood) ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା । 

[[ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା]] ସୈନ୍ୟବାହିନୀର ଯନ୍ତ୍ରୀ ବିଭାଗର ଲିଉଟେନାଣ୍ଟ୍ ଜର୍ଜ୍ ମିଡ୍ ଆଟ୍‍ଲାଣ୍ଟିକ୍ ମହାସାଗର ଓ ଭୂମଧ୍ୟସାଗର ତଟରେ ଅନେକ ବତିଘରର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ । ପରେ ଜର୍ଜ୍ ଗେଟିସ୍‍ବର୍ଗ୍ ଯୁଦ୍ଧର ବିଜୟୀ ସେନାପତି ଭାବେ ଅଧିକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ । ସେନାପତି ୱିଲିୟମ୍ ଟେକୁମ୍ସେ ଶର୍ମାନଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ରୀ କର୍ଣ୍ଣେଲ୍ ଓର୍ଲାଣ୍ଡୋ ପୋ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ଗ୍ରେଟ୍ ଲେକ୍‍ସ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅତି ମନୋରମ ଓ ଦର୍ଶନୀୟ ବତିଘରମାନ ନିର୍ମାଣ କରିଯାଇଛନ୍ତି ।<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/history/maritime/keep/architect.htm|title=Maritime Heritage Program - National Park Service|publisher=|accessdate=6 April 2017}}</ref>

ଫରାସୀ ବାଣିଜ୍ୟ ନୌବାହିନୀ ଅଧିକାରୀ ମେରିୟସ୍ ମିଶେଲ୍ ପାଶା ୨୦ ବର୍ଷର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ବତିଘର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।<ref name="hnet">{{cite web|url=http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=11049|publisher=Humanities and Social Sciences Net Online|title=Review of Thobie, Jacques, L'administration generale des phares de l'Empire ottoman et la societe Collas et Michel, 1860–1960. H-Mediterranean, H-Net Reviews. January, 2006|author=Guigueno, Vincent|accessdate=2010-09-20}}</ref>

<gallery mode="packed">
Bombay Harbour. Prong's Lighthouse - 25 April 1874. (12488175835).jpg|[[ମୁମ୍ବାଇ]]ସ୍ଥିତ ପ୍ରଂଗ୍ସ ବତିଘର (୧୮୭୪)
Fort Aguada Light House 1.jpg|[[ଗୋଆ]]ର ଅଗ୍ୱାଡ଼ା ଦୁର୍ଗରେ ଥିବା ବତିଘର
Kovalam 2.jpg|[[କେରଳ]]ର କୋଭଳମ୍ ସମୁଦ୍ରକୂଳରେ ରହିଥିବା ବତିଘର
Leuchtturm in Westerheversand crop.jpg|ୱେଷ୍ଟରହେଭର୍‍ଷ୍ଟାଣ୍ଡର ବତିଘର
Pondicherry With Tales From France 8 (129540745).jpeg|ପଣ୍ଡିଚେରିର ବତିଘର
Ilha de São Miguel DSC01504-Edit (36984020275).jpg|ପର୍ତ୍ତୁଗାଲର ଏକ ବତିଘର
Venice-Lighthouse-Murano-3154903.jpg|ଭେନିସ୍‍ର ମୁରାନୋରେ ଥିବା ବତିଘର
</gallery>

== ବତିଘର ଓ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଜ୍ଞାନ ==

=== ଶକ୍ତି ===
ବତିଘରର ଆଲୋକ ଉତ୍ସ ବା ବତି ବିଦ୍ୟୁତ ବା ତୈଳଦ୍ୱାରା ଜଳିଥାଏ ଓ ଲେନ୍ସମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଏହାକୁ ଅଧିକ ଦୃଶ୍ୟମାନ କରାଯାଏ । ପ୍ରଥମେ କାଠରେ ନିଆଁ ଲଗାଇ, ମହମ ବତୀଦ୍ୱାରାଦ୍ୱାରା ବତିଘରର ଆଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଉଥିଲା । ୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆର୍ଗାଣ୍ଡ ବତି ଓ ପାରାବୋଲିକ୍ ପ୍ରତିଫଳକ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା । 

ପୂର୍ବେ ଆଲୋକକୁ ଜଳାଇ ରଖିବା ପାଇଁ ତିମି ମାଛରୁ ବାହାର କରାଯାଉଥିବା ତେଲ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା । ୧୮୭୦ ଦଶନ୍ଧିରେ କିରୋସିନ୍ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହାସଲ କଲା । ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭ ବେଳକୁ କାର୍ବାଇଡ୍ (ଏସିଟିଲିନ୍ ଗ୍ୟାସ୍) ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତିର ଉପଯୋଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।<ref name="Crompton" /> ଡାଲେନ୍ ବତୀରେ କାର୍ବାଇଡ୍ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା । ସନ୍ଧ୍ୟା ହେଲେ ଏହି ବତୀ ସ୍ୱତଃ ଜଳି ଉଠୁଥିଲା ଏବଂ ସକାଳ ହେଲେ ସ୍ୱତଃ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଉଥିଲା । 

ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧ କାଳରେ ସୋଭିଏତ୍ ସଂଘରେ ରେଡ଼ିଓଆଇସୋଟୋପ୍ ଥର୍ମୋଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ଜେନେରେଟର୍ (RTG) ବ୍ୟବହାର କରି ଅନେକ ବତିଘର ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲା । ଏସବୁ ବତିଘର ସ୍ୱଚାଳିତ ଥିଲା ଓ ଏଥିରେ ଜାଳେଣୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥିଲା । ସୋଭିଏତ୍ ସଂଘର ବିଭାଜନ ପରେ କୌଣସି ବତିଘରର ନଥିପତ୍ର ମିଳୁନାହିଁ କି ସେମାନଙ୍କୁ ଠାବ କରାଯାଇପାରୁ ନାହିଁ ।<ref>[https://web.archive.org/web/20110623055427/http://www.bellona.org/english_import_area/international/russia/nuke-weapons/nonproliferation/28067 lighthouses]</ref> ସମୟକ୍ରମେ ଏଥିରୁ କିଛି ଅଚଳ ହେବାପରେ ଲୋକେ ଏହାର ଉପକରଣ ଚୋରି କରିନେଲେ ଓ ଭଙ୍ଗାରୁଜା କରି ଅବଶେଷ ବିକ୍ରି କରିଦେଲେ ।<ref>[https://web.archive.org/web/20110315151209/http://www.bellona.no/bellona.org/english_import_area/international/russia/navy/northern_fleet/incidents/37598 deadly]</ref>

=== ଲେଜର୍ ଆଲୋକ ===
[[ଫାଇଲ:Point_Danger_lighthouse.jpg|thumb|୧୯୭୧ରେ କ୍ୱିନ୍ସଲ୍ୟାଣ୍ଡର ପଏଣ୍ଟ୍ ଡେଞ୍ଜର୍ ବତିଘରେ ଲେଜର୍ ଆଲୋକ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା କିନ୍ତୁ ପରେ ୧୯୭୫ରେ ପାରମ୍ପରିକ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଆଲୋକ ବ୍ୟବହୃତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା]]
ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ଭାବେ କେତେକ ବତିଘରେ ଲେଜର୍ ଆଲୋକ ଖଞ୍ଜା ଯାଇଥିଲା କିନ୍ତୁ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଧିକ ଜଟିଳ ଥିଲା, ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକତା ଅଧିକ ଥିଲା ଓ ଏହାର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଖର୍ଚ୍ଚ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଥିଲା ।<ref>{{cite journal|date=March 2010|title=Lasers|journal=Aids to Navigation Manual|location=St Germain en Laye, France|publisher=[[International Association of Marine Aids to Navigation and Lighthouse Authorities]]|page=43}}</ref>

== ବତିଘରର ଅଟ୍ଟାଳିକା ==

=== ବ୍ୟବହୃତ ଅଂଶ ===
[[ଫାଇଲ:Lighthouse_lantern_room_with_Fresnel_lens.png|ବାଆଁ|thumb|ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ବତିଘରର ଆଲୁଅ]]

ଏକା ଉପକରଣ ରହିଥିଲେ ହେଁ ସ୍ଥାନ ଓ ବ୍ୟବହାର ଅନୁସାରେ ବତିଘର ଅଟ୍ଟାଳିକା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବତିଘର ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ବତିଘର ଅଟ୍ଟାଳିକା, ପାଚେରୀ, ଜଗୁଆଳୀଙ୍କ ଘର, ଜାଳେଣୀ ଘର, ଡଙ୍ଗା ରଖିବାପାଇଁ ସ୍ଥାନ, କୁହୁଡ଼ି ହର୍ଣ୍ଣ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଇତ୍ୟାଦି ରହିଥାନ୍ତି । ବତିଘର ଅଟ୍ଟାଳିକା ବା ମୀନାରରେ ଆଲୋକ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୋଠରୀ ଥାଏ । 

ବତିଘରର ଶୀର୍ଷରେ ଥିବା ଆଲୋକ ବା ବତି ପ୍ରକୋଷ୍ଠଟି ଚତୁର୍ଦିଗରେ କାଚଦ୍ୱାରା ଘେରା ଏବଂ ତାହା ଭିତରେ ବତି, ଲେନ୍ସ ପ୍ରଭୃତି ରହିଥାଏ । ବଜ୍ରପାତରୁ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୀନାର ଉପରେ ଏକ ଲାଇଟେନିଂ ରଡ୍ ଖଞ୍ଜା ଯାଇଥାଏ । ବତି ପ୍ରକୋଷ୍ଠର କାଚକୁ ବିଭିନ୍ନ ଧାତବ ବନ୍ଧନୀଦ୍ୱାରା ଧରି ରଖାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଝଡ଼ବାତ୍ୟାରୁ ବତି ପ୍ରକୋଷ୍ଠକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖେ । ବତି ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଧୂଆଁ ଓ ତାପ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ବାତ୍ୟାନିରୋଧକ ଭେଣ୍ଟିଲେଟର୍ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ । 

ବତି ପ୍ରକୋଷ୍ଠର ଠିକ୍ ତଳେ ନିରୀକ୍ଷଣ ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ଓ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ଥାଏ । ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ପ୍ରକୋଷ୍ଠରେ ଜାଳେଣୀ, ସଫେଇ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦରକାରୀ ଜିନିଷ ରଖାଯାଇଥାଏ । ପୂର୍ବ କାଳରେ ବତିଘର ଜଗୁଆଳୀ ଏଠାରେ ରହି ବତିକୁ ଜଳାଇ ରଖିବା ଓ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ନଜର ରଖିବା କାମ କରୁଥିଲେ । ଲେନ୍ସ ବୁଲାଇ ସଙ୍କେତ ଦେବା ଉପକରଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକୋଷ୍ଠରେ ରହୁଥିଲା । ବତି ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ଓ ନିରୀକ୍ଷଣ ପ୍ରକୋଷ୍ଠ ବାହାରେ ଗ୍ୟାଲେରୀମାନ ରହିଥାଏ । ବାହାର ପଟରୁ ପ୍ରକୋଷ୍ଠମାନଙ୍କ କାଚ ସଫା କରିବା ପାଇଁ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥାଏ ।<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/history/maritime/ltcomp.htm|title=Light Station Components|publisher=nps.gov}}</ref>

ଅତି ନିକଟରେ ଥିବା ଦୁଇଟି ବତିଘରର ଆକାର ଓ ରଙ୍ଗ ପ୍ରାୟତଃ ସମାନ ରଖାଯାଏ । ଦିନ ବେଳା ଏମାନଙ୍କୁ ରଙ୍ଗରୁ ଚିହ୍ନି ହେଉଥିବାରୁ ଏହି ରଙ୍ଗକୁ ଇଂରାଜୀରେ “ଡେ ମାର୍କ୍ (daymark)” ବୋଲି କୁହନ୍ତି । କେପ୍ ହାଟ୍ଟେରାସ୍ ବତିଘରେ କୁଣ୍ଡଳାକାର କଳାଧଳା ରଙ୍ଗ ଦିଆଯାଇଛି । ଦିଗବଳୟ ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ରେସ୍ ରକ୍ ବତିଘରର (ପଶ୍ଚିମ କାନାଡ଼ା) ଭୂସମାନ୍ତରାଳ କଳାଧଳା ପଟାଦାଗ ଦେଖି ବତିଘରଟିଏ ଥିବା ଜଣା ପଡ଼ିଥାଏ । 

=== ଢାଞ୍ଚା ବା ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ===

ବତିଘରର ଆଲୋକ ଅଟ୍ଟାଳିକାର ଶୀର୍ଷରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ଯେପରିକି ବିପଦସଙ୍କୁଳ ପରିସ୍ଥିତି ନିକଟ ହେବାର ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ନାବିକଙ୍କୁ ସଚେତ କରାଯାଇପାରିବ । ଯଦି ଯେଉଁ ଜଳପୃଷ୍ଠରୁ ବତିଘରର ଉଚ୍ଚତାକୁ ''H'' ଫୁଟ୍ ଧରାଯାଏ ଓ ଦିଗବଳୟର ଦୂରତା ''d'' ନୌଟିକାଲ୍ ମାଇଲ୍ ହୁଏ, ତେବେ ତ୍ରିକୋଣମିତି ସୂତ୍ର '''<math> d = 1.17 \sqrt {H} </math>'''ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଇ ସଂଖ୍ୟାର ଫଳନ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥାଏ ।<ref>{{cite web|url=http://www.boatsafe.com/kids/distance.htm|title=How far is the horizon? - BoatSafe Kids!|publisher=}}</ref>

ଯଦି ଭୂଭାଗରୁ କିଛି ଦୂରତାରେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ନିମଗ୍ନ ପାହାଡ଼ ଥାଏ ତେବେ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ପଥର ବା ଇଟାରେ ସୁଉଚ୍ଚ ମୀନାର ବିଶିଷ୍ଟ ବତିଘର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଏ । ବତିଘର ଉପରେ ବାୟୁ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବ କମ୍ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ବତିଘର ଆକାରରେ ସିଲିଣ୍ଡରାକୃତି ହୋଇଥାଏ । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର କେପ୍ ମେ ବତିଘର (Cape May Light) ଏହି ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀର ଏକ ଉଦାହରଣ । ବନ୍ଦର ପ୍ରବେଶ ପଥରେ ଏପରି ଆକାରର ଛୋଟ ବତିଘର ମଧ୍ୟ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ନ୍ୟୁ ଲଣ୍ଡନ ବନ୍ଦର ବତିଘର । 

ଯଦି ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ବା ପାହାଡ଼ ଥାଏ ତେବେ ସେହି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଏକ ଅଳ୍ପ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ବତିଘର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇପାରିବ (ଯଥା – ହର୍ଟନ୍ ପଏଣ୍ଟ୍ ବତିଘର, ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା) । ଏହି ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚତା ଅଧିକ ହୋଇଥିଲେ ନିମ୍ନସ୍ତରର ମେଘମାଳା ବତିଘରର ଆଲୋକକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିବାର ଆଶଙ୍କା ଥାଏ । ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଶିଖରରୁ କିଛି ତଳକୁ ବତିଘର ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ୍ (ଉଦାହରଣ – ପଏଣ୍ଟ୍ ରେଇସ୍ ବତିଘର, ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା) । କାଲିଫର୍ଣ୍ଣିଆର ଓଲ୍‍ଡ୍ ପଏଣ୍ଟ୍ ଲୋମା ବତିଘରର ଆଲୁଅ କୁହୁଡ଼ି ଯୋଗୁଁ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟୁଥିବାରୁ ତାହାଠାରୁ ନିମ୍ନ ଉଚ୍ଚତାରେ ୧୮୯୧ ମସିହାରେ ନ୍ୟୁ ପଏଣ୍ଟ୍ ଲୋମା ବତିଘର ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । 

ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମାଣ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନ କୌଶଳ ବିକଶିତ ହେବାପରେ ଲୁହା ଓ ଷ୍ଟିଲ୍ ପରି ଧାତୁରେ ବତିଘର ଢାଞ୍ଚାର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଗ ନିର୍ମିତ ହୋଇପାରିଲା ଓ ଛାଞ୍ଚ ପରି ଏମାନଙ୍କୁ ଯୋଡ଼ି ବତିଘର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇପାରିଲା । ଫିନ୍ସ ପଏଣ୍ଟ୍ ରେଞ୍ଜ୍ ବତିଘର ଏହାର ଏକ ଉଦାହରଣ । 

ବେଳେବେଳେ ପାଣି ମଧ୍ୟରେ ବତିଘର ନିର୍ମାଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକୀୟ । ଲହଡ଼ିକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବା ପାଇଁ ଏପରି ବତିଘରର ନିର୍ମାଣରେ ଇଟା, କଂକ୍ରିଟ୍ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଇଂଲଣ୍ଡର ଏଡିଷ୍ଟୋନ୍ ବତିଘର ଓ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ସେଣ୍ଟ୍ ଜର୍ଜ୍ ରିଫ୍ ବତିଘର ଏପରି ବତିଘରର ଉଦାହରଣ । ଅଗଭୀର ସମୁଦ୍ରରେ ସ୍କ୍ର-ପାଇଲ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପଯୋଗୀ ହୋଇଥାଏ । ଅତି ଥଣ୍ଡାରେ ପାଣି ବରଫ ହୋଇଗଲେ ସ୍କ୍ରୁ-ପାଇଲ୍ ଭିତ୍ତି ଅକାମୀ ହୋଇଯାଇପାରେ । ତେଣୁ ଅଧିକ ଥଣ୍ଡା ଅଞ୍ଚଳରେ ଷ୍ଟିଲ୍ କେଶନ୍ (ଷ୍ଟିଲ୍ ନିର୍ମିତ ଫମ୍ପା ସ୍ତମ୍ଭ) ବ୍ୟବହାର କରି ବତିଘର ନିର୍ମିତ ହୁଏ । ଆମେରିକାର ବଗ୍ ଲାଇଟ୍ ବତିଘରକୁ ସ୍କ୍ରୁ-ପାଇଲ୍‍ରୁ ଷ୍ଟିଲ୍ କେଶନ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଥିଲା ।<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/history/maritime/constype/constype.htm|title=Maritime Heritage Program - National Park Service|publisher=|accessdate=6 April 2017}}</ref>

ଅତି ଗଭୀର ପାଣିରେ ବତିଘର ନିର୍ମାଣ କରିବା ସମ୍ଭବପର ନୁହେଁ ; ତେଣୁ ବତିଘର ପରିବର୍ତ୍ତେ ଆଲୋକ ଦେଖାଉଥିବା ଏକ ଜାହାଜ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ନିଯୋଜିତ ହୋଇଥାଏ ।<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/history/maritime/ltshipmain.htm|title=Maritime Heritage Program|publisher=}}</ref>

=== ଦିଗବାରେଣୀ ରେଞ୍ଜ୍ ଆଲୋକ ===
[[ଫାଇଲ:Margaree_Harbour_Range_Lights.jpg|ଡାହାଣ|thumb|ନୋଭା ସ୍କଟିଆର ମାର୍ଗାରି ବନ୍ଦରର ବତିଘର । ଉପର ଓ ତଳ ଆଲୋକ ଏକ ଦିଗରେ ରହିଲେ ଜାହାଜଟି ଠିକ୍ ରାସ୍ତାରେ ଯାଉଛି ବୋଲି ସଙ୍କେତ ପାଇଥାଏ ।]]
ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଜାହାଜଟିଏ ଦୁଇଟି ବିନ୍ଦୁ ମଧ୍ୟରେ ଗତିପଥ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ । ଆମେରିକୀୟ ଭାଷାରେ ଏହାକୁ ରେଞ୍ଜ୍ (range) ଓ ବ୍ରିଟିଶ୍‍ମାନେ ଏହାକୁ ଟ୍ରାଞ୍ଜିଟ୍ (transit) ବୋଲି କୁହନ୍ତି । ନଦୀ ବା ନାଳରେ ଏହି ଗତିପଥ ସୁରୁଖୁରୁରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ । ଦୁଇଟି ବତିଘରର ଆଲୋକ ସହାୟତାରେ ମଧ୍ୟ ଗତିପଥ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ସହଜ ହୋଇଥାଏ ଓ ରାତିରେ ଦିଗବାରେଣୀ ପରି କାମ କରେ । 

ଯୋଡ଼ା ଯୋଡ଼ା ହୋଇ ରହିଥିବା ବତିଘରମାନଙ୍କୁ ଆମେରିକା ଓ ବ୍ରିଟେନରେ ଯଥାକ୍ରମେ ରେଞ୍ଜ୍ ଆଲୋକ (range lights) ଓ ଲିଡିଂ ଆଲୋକ (leading lights) ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ନିକଟତମ ବତିଘରକୁ ଫ୍ରଣ୍ଟ୍ ରେଞ୍ଜ୍ (front range) ଓ ଦୂରତମ ବତିଘରକୁ ରିଅର୍ ରେଞ୍ଜ୍ (rear range) ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ସାଧାରଣତଃ ରିଅର୍ ରେଞ୍ଜ୍ ବତିଘର ଫ୍ରଣ୍ଟ୍ ରେଞ୍ଜ୍ ବତିଘରଠାରୁ ଉଚ୍ଚତର ହୋଇଥାଏ । 

ଜାହାଜଟି ଠିକ୍ ରାସ୍ତାରେ ଆସୁଥିଲେ ଉଭୟ ବତିଘରର ଆଲୋକ ଅଭିଲମ୍ବ ଭାବେ ସମରେଖାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି । ଭୁଲ ରାସ୍ତାରେ ଯିବାବେଳେ ଦୁଇ ଆଲୋକ ସମରେଖାରେ ରହନ୍ତି ନାହିଁ । ଆଲୋକର ରୈଖିକ ସଜ୍ଜା ଅନୁଯାୟୀ ଦିଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଥାଏ । 

=== ସ୍ଥାନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ===
[[ଫାଇଲ:Kapu_Beach_Lighthouse_.jpg|ବାଆଁ|thumb|[[କର୍ଣ୍ଣାଟକ|କର୍ଣ୍ଣାଟକର]] କାପୁସ୍ଥିତ ବତିଘର ଏକ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ନିର୍ମିତ]]
ଅବସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ବତିଘରମାନଙ୍କୁ ମୋଟାମୋଟି ଦୁଇଟି ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରିହେବ । (୧) ସ୍ଥଳ ବତିଘର ଓ (୨) ଜଳ ବତିଘର । ଆଖପାଖରେ ନଦୀ, ହ୍ରଦ ବା ସମୁଦ୍ର ନଥାଇ ମଧ୍ୟ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ବତିଘର ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି । ଶୀତପ୍ରଧାନ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ କୁହୁଡ଼ି ଯୋଗୁଁ ଲୋକେ ବାଟ ଠାବ କରିନପାରନ୍ତି । ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ଗମନାଗମନ ଓ ଦିଗବାରେଣୀ ପାଇଁ କିଛି ବତିଘର (ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଆଲୋକ) ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ଯାହାକୁ ଲୋକେ ଦୂରରୁ ଦେଖି ବାଟ ଜାଣିପାରିବେ । 

୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ “ଡନ୍‍ଷ୍ଟନ୍ ପିଲର୍ (Dunston Pillar)” ଏହି ପ୍ରକାରର ସ୍ଥଳ ବତିଘରର ଏକ ଉଦାହରଣ । ମଧ୍ୟ-ଲିଙ୍କନ୍‍ଶାୟାର୍‍ର ଲୋକଙ୍କୁ “ହିଥ୍‍ଲ୍ୟାଣ୍ଡ୍” ନାମକ ଏକ ଜଙ୍ଗଲିଆ ଅଞ୍ଚଳ ଅତିକ୍ରମ କରି ଯିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା ଓ ସେଠାକାର ଡାକୁମାନଙ୍କଠାରୁ ବଞ୍ଚି ସହର ଅଭିମୁଖେ ପଳାଇ ଆସିବାରେ ଏହି ସ୍ଥଳ ବତିଘର ସହାୟକ ହେଉଥିଲା । ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପରିବହନ ଓ ଦିଗବାରେଣୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବହୁ ମାତ୍ରାରେ ଉନ୍ନତ ହୋଇଯିବାରୁ ଏହି ସ୍ଥଳ ବତିଘରଗୁଡ଼ିକ ଅଦରକାରୀ ଓ ଅଚଳ ହୋଇଗଲା ।

''ଜଳ ବତିଘର'' ଭୂଖଣ୍ଡରୁ ଦୂରରେ ରହିଥାନ୍ତି ।<ref name="SeaGirt">{{Citation|title=Lighthouse Terminology Part 2|url=http://www.seagirtlighthouse.com/page/Lighthouse-Terminology-Part-2.aspx|work=Sea Girt Lighthouse|postscript=.|quote=A lighthouse located offshore, built on a foundation of pilings, rocks or caissons.|accessdate=2013-02-15|archive-date=2013-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130404003030/http://www.seagirtlighthouse.com/page/Lighthouse-Terminology-Part-2.aspx|url-status=dead}}</ref> ଏପରି ବତିଘର ନିର୍ମାଣ ପଛରେ ରହିଥିବା ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଲା – ମୂଳ ଭୂଖଣ୍ଡରୁ କିଛି ଦୂର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଜଳନିମଗ୍ନ ପାହାଡ଼, ଦ୍ୱୀପ ବା ପ୍ରସ୍ତରଖଣ୍ଡ ରହିଥାଏ ଯାହାଠାରୁ ଜାହାଜ ଦୂରେଇ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ । 

୧୬୧୧ରେ ନିର୍ମିତ କୋର୍ଦୌଆଁ ବତିଘର ମୂଳ ଭୂଖଣ୍ଡରୁ ୭ କିଲୋମିଟର୍ ଦୂରରେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଖ୍ରୀ.ଅ. ୮୮୦ରେ ନିର୍ମିତ ଏକ ବତିଘରକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ କରି ଏହାର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା ଓ ଏହା ସର୍ବପୁରାତନ ଫରାସୀ ବତିଘର । ସେହିପରି ଉତ୍ତର ସାଗରରେ ସ୍କଟ୍‍ଲାଣ୍ଡ୍ ଉପକୂଳରୁ କିଛି ଦୂରରେ ''ବେଲ୍ ରକ୍ ବତିଘର'' ନାମକ ଆଉ ଏକ ଜଳ ବତିଘର ରହିଛି ।<ref name="Cadbury2012">{{Citation|last1=Cadbury|first1=Deborah|title=Seven Wonders of the Industrial World|url=https://books.google.com/books?id=KHhkY0XVXFwC&pg=PA106|page=106|year=2012|postscript=.|edition=Text only|publisher=HarperCollins UK|isbn=978-0007388929}}</ref>

== ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ==
 
ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ବତିଘରମାନଙ୍କର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଦାୟିତ୍ୱ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ତଟରକ୍ଷକ (United States Coast Guard - USCG) ବହନ କରିଥାଏ ।<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/history/maritime/light/admin.htm|title=Maritime Heritage Program|publisher=}}</ref>
ଇଂଲଣ୍ଡ ଓ ୱେଲ୍ସରେ ଟ୍ରିନିଟି ହାଉସ୍ (Trinity House); ସ୍କଟଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ନର୍ଦର୍ଣ୍ଣ୍ ଲାଇଟ୍‍ହାଉସ୍ ବୋର୍ଡ୍ (Northern Lighthouse Board); ଆୟାର୍ଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ କମିଶନର୍ସ୍ ଅଫ୍ ଆଇରିଶ୍ ଲାଇଟ୍ସ୍ (Commissioners of Irish Lights); କାନାଡ଼ାରେ କାନାଡ଼ା ତଟରକ୍ଷକ (Canadian Coast Guard); ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆନ୍ ମେରିଟାଇମ୍ ସେଫ୍‍ଟି ଅଥୋରିଟି (Australian Maritime Safety Authority) ସ୍ଥାନୀୟ ବତିଘରମାନଙ୍କ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ବିଷୟ ବୁଝନ୍ତି । 

ସୋଭିଏତ୍ ସଂଘ ରେଡ଼ିଓଆଇସୋଟୋପ୍ ଥର୍ମୋଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ଜେନେରେଟର୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଅନେକ ସ୍ୱଚାଳିତ ବତିଘର ନିର୍ମାଣ କରାଇଥିଲା । ଏହି ବତିଘର ସବୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ସୁଚାରୁ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ।<ref>{{cite web|url=http://www.atomicinsights.com/sep96/materials.html|title=RTG Heat Sources: Two Proven Materials - Atomic Insights|date=1 September 1996|publisher=|accessdate=6 April 2017}}</ref> ପରେ ଏଥିରୁ କିଛି ଅଚଳ ହେଲେ ବା ଦୁର୍ବୃତ୍ତଙ୍କଦ୍ୱାରା କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ବା ଏମାନଙ୍କ ଉପକରଣ ଚୋରି ହୋଇଗଲା । ସଠିକ୍ ନଥିପତ୍ର ଅଭାବରୁ ବହୁ ବତିଘର ଆଉ ଠାବ ହୋଇପାରୁ ନାହିଁ ।<ref>[http://www.bellona.no/en/international/russia/navy/northern_fleet/incidents/37598.html Radioisotope Thermoelectric Generators – Bellona<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060613062909/http://bellona.no/en/international/russia/navy/northern_fleet/incidents/37598.html|date=2006-06-13}}</ref>

== ସଂରକ୍ଷଣ ==
ଆଧୁନିକ ଦିଗବାରେଣୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ତଥା ଜିପିଏସ୍ ଜ୍ଞାନ କୌଶଳର ବ୍ୟବହାର ପରେ ନାବିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବତିଘରର ମହତ୍ତ୍ୱ ହ୍ରାସ ପାଇଛି । ଏହି କାରଣରୁ ଅନେକ ବତିଘର ଧ୍ୱଂସ କରିଦିଆଯାଇଛି ଅଥବା ଅବହେଳିତ ହୋଇ କ୍ଷୟପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି । ୨୦୦୦ ମସିହାରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ଜାତୀୟ ଐତିହାସିକ ବତିଘର ସଂରକ୍ଷଣ ନିୟମ ପ୍ରଣୟନ କରାଯାଇ ଅନେକ ବତିଘରକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର ଓ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ଅନୁଷ୍ଠାନମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣାଧୀନ କରାଯାଇଛି । କାନାଡ଼ାରେ “ନୋଭା ସ୍କଟିଆ ବତିଘର ସଂରକ୍ଷଣ ସମାଜ”ର (Nova Scotia Lighthouse Preservation Society) ଚେଷ୍ଟା ଯୋଗୁଁ ସାମ୍ବ୍ରୋ ଦ୍ୱୀପ ବତିଘରକୁ ଐତିହ୍ୟ ମାନ୍ୟତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ଐତିହ୍ୟ ବତିଘର ସଂରକ୍ଷଣ ନିୟମ ଲାଗୁ କରାଯାଇ ଏପରି ବତିଘରମାନଙ୍କୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଉଛି ।<ref>{{cite web|url=http://www.heritagecanada.org/eng/featured/current.html|title=Lighthouse Bill Protecting Our Lighthouses&nbsp;– The Icons of Canada's Maritime Heritage|publisher=Canadian Heritage Foundation|work=Featured Heritage Buildings|author=Douglas Franklin|accessdate=2008-06-10|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080513182532/http://www.heritagecanada.org/eng/featured/current.html|archivedate=2008-05-13}}</ref>

ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଏପରି ସଂସ୍ଥାମାନ ଗଠିତ ହୋଇ ବତିଘରମାନଙ୍କର ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି । ଏପରି କିଛି ସଂସ୍ଥାର ଉଦାହରଣ ହେଲା - ବିଶ୍ୱ ବତିଘର ସମାଜ (World Lighthouse Society) ଓ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ବତିଘର ସମାଜ (United States Lighthouse Society) ।<ref>{{cite web|url=http://uslhs.org|title=The United States Lighthouse Society - Home Page|publisher=}}</ref> “ଆମେଚର୍ ରେଡ଼ିଓ ଲାଇଟ୍‍ହାଉସ୍ ସୋସାଇଟି (Amateur Radio Lighthouse Society)” ନାମକ ଏପରି ଆଉ ଏକ ସଂସ୍ଥା ରହିଛି ଯିଏ ନୂତନ ରେଡ଼ିଓ ପରିଚାଳନାକାରୀଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ରହିଥିବା ବତିଘରକୁ ପଠାନ୍ତି ଓ ସେମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ।<ref>{{cite web|url=http://arlhs.com/|title=Amateur Radio Lighthouse Society – Contacting the Light Beacons of the World|publisher=|accessdate=6 April 2017}}</ref>

== ଜନକଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ବତିଘର ==
ପୂର୍ବେ ବତିଘରକୁ ଜନକଲ୍ୟାଣ ନିମନ୍ତେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା । ଏହାର ଆଲୋକ ସେବା ପାଇଁ କୌଣସି ଜାହାଜକୁ କର ଦେବାକୁ ପଡ଼ିନଥାଏ । ଆମେରିକୀୟ ମହାଦେଶରେ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ସଂଗୃହୀତ ଆୟକର ବତିଘରମାନଙ୍କ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଓ ଆଲୋକ ସେବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା ।<ref>{{cite web|url=http://www.yale.edu/lawweb/avalon/csa/csa.htm|website=Yale Law Web|title=The Avalon Project : Constitution of the Confederate States|date=March 11, 1861|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120917175713/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/csa/csa.htm|archivedate=September 17, 2012}}</ref>

== ଭାରତରେ ବତିଘର ==
ଭାରତର ସୁଦୀର୍ଘ ସମୁଦ୍ରତଟରେ ଓ ଭାରତୀୟ ମୁଖ୍ୟ ଭୂଖଣ୍ଡ ନିକଟସ୍ଥ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ୱୀପରେ ଅନେକ ବତିଘର ରହିଛି । [[ଭାରତ ସରକାର|ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ]] ବତିଘର ଓ ଆଲୋକ-ଜାହାଜ ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିବା ସାଧାରଣ ମହାନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କ ନୋଏଡ଼ାସ୍ଥିତ ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ବତିଘରର କାର୍ଯ୍ୟ ପରିଚାଳନା ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହି ବିଭାଗର ୯ଟି ଶାଖା ରହିଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ – ଗାନ୍ଧୀଧାମ, ଜାମନଗର, ମୁମ୍ବାଇ, ଗୋଆ, ତ୍ରିଭେନ୍ଦ୍ରମ୍, ଚେନ୍ନାଇ, ବିଶାଖପାଟଣା, କୋଲକାତା ଓ ପୋର୍ଟ୍ ବ୍ଲେୟର୍ ।<ref>{{cite web|title=Location of our offices|url=http://dgll.nic.in/Content/64_1_Introduction.aspx|publisher=Directorate General of Lighthouses & Lightships|accessdate=8 April 2014}}</ref>

== ଓଡ଼ିଶା ଓ ଓଡ଼ିଆ ପରମ୍ପରାରେ ବତିଘର ==
{{multiple image|align=right|direction=vertical|image1=Light House Paradeep.jpg|width1=216|caption1=ପାରାଦୀପ ବତିଘର|image2=GOPALPUR PORT ODISHA LIGHT HOUSE PC NISTHA RANJAN DASH.jpg|width2=216|caption2=ଗୋପାଳପୁର ବନ୍ଦର ବତିଘର|image3=ଫଲ୍‌ସ ପଏଣ୍ଟ.jpg|width3=216|caption3=ଫଲ୍‍ସ୍ ପଏଣ୍ଟ୍ ବତିଘର}}
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ନେଇ ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ [[ଓଡ଼ିଶା]] ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟ ସଂସ୍କୃତି ସହ ବିଶେଷ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ । ଓଡ଼ିଶାର ବହୁ ଛୋଟବଡ଼ ବନ୍ଦର, ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ସହରମାନଙ୍କରେ ଅନେକ ବତିଘର ରହିଛି । ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୋଶରେ ବତିଘରର ଅର୍ଥ ''ସମୁଦ୍ରଗାମୀ ଜାହାଜର ନାବିକମାନଙ୍କୁ ସାବଧାନ କରାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ରକୂଳରେ ଏବଂ ବିପଦସଙ୍କୁଳ ସ୍ଥାନ ନିକଟରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଲୋକ'' ବୋଲି ଉଲ୍ଲିଖିତ ।<ref name="pob">{{Cite book|title=ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୋଷ}}</ref> [[ପାରାଦ୍ୱୀପ]], [[ଗୋପାଳପୁର]] ଆଦି ବନ୍ଦରମାନଙ୍କରେ ବତିଘର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ବତିଘର ରହିଛି । [[କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା]] ଜିଲ୍ଲାର ହୁକିଟୋଲା ଦ୍ୱୀପରେ ଏକ ବହୁତ ପୁରୁଣା ବତିଘର ରହିଛି । ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନ କାଳରେ ଅଧିକାଂଶ ଇଂରେଜ ଜାହାଜ ମହାନଦୀ ମୁହାଣକୁ ହୁଗୁଳି ନଦୀର ମୁହାଣ ଭାବି ରହିଯାଉଥିବାରୁ ୧୯୩୦ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ତଟରେ ଫଲ୍‍ସ ପଏଣ୍ଟ୍ (False Point) ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ବତିଘର ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=A1acCwAAQBAJ&pg=PT112&lpg=PT112&dq=maritime+trade+lighthouses+India&source=bl&ots=8qF4gFsjrs&sig=ACfU3U0ofLri4itW0Kj0qiWwWNOEYeOwnQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj7wc-qluDlAhXt7XMBHRRNDp04ChDoATAGegQICRAB#v=onepage&q=maritime%20trade%20lighthouses%20India&f=false|title=Maritime Heritage of India-Indian Navy|publisher=}}</ref><ref>[[Hugh Murray (geographer)|Hugh Murray]], [[James Wilson (zoologist)|James Wilson]], [[Robert Kaye Greville]], [[Robert Jameson]], [[Whitelaw Ainslie]], [[William Wallace (mathematician)|William Wallace]], and [[Clarence Dalrymple]], ''Historical and descriptive account of British India'' (1843)</ref> ୨୦୧୮ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ଉପକୂଳରେ ଗଞ୍ଜାମର ପ୍ରୟାଗୀ, କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ାର ଦେବୀ ପଏଣ୍ଟ୍ ଓ ଭଦ୍ରକର ମାୟିପୁରଠାରେ ନୂତନ ବତିଘର ନିର୍ମାଣ କରିବାର ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖାଯାଇଥିଲା ।<ref>https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/3-new-lighthouses-to-come-up-in-orissa-coast/article23049719.ece</ref> କିଛି ବତିଘର ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳ ରୂପେ ମଧ୍ୟ ପରିଗଣିତ ହୋଇଥାନ୍ତି ।<ref>https://odishatv.in/odisha/lighthouses-to-attract-tourists-in-orissa-24427{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

* ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ମନ୍ଦିର ଉପରକୁ ମହାଦୀପ ଚଢ଼ାଯାଏ ଓ ଏପରି ପ୍ରଥା ପ୍ରାଚୀନ ସମୟର ନୌବାଣିଜ୍ୟ ସଂସ୍କୃତି ଆଡ଼କୁ ଇଙ୍ଗିତ କରିଥାଏ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ଗଙ୍ଗୁଆ ନାଳରୁ [[ଦୟା ନଦୀ]] ଦେଇ ସମୁଦ୍ର ଅଭିମୁଖେ ଯାଉଥିବା ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଶାର ନାବିକଙ୍କ ପାଇଁ ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିରର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ମହାଦୀପ ଏକ ବତିଘରର କାମ କରୁଥିବା ସମ୍ଭବପର ବୋଲି ଗବେଷକ ଦୀପକ ଭଟ୍ଟାଚାର୍ଯ୍ୟ ନିଜର ଏକ ଗବେଷଣା ଲେଖରେ ଲେଖିଛନ୍ତି ।<ref> https://hrcak.srce.hr/file/49124 </ref> 
* [[ଚିଲିକା]] କୂଳରେ ରଘୁନାଥପୁର ଓ ପୋଡ଼ାଘର ପରି ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ୨ ମିଟର୍ ଉଚ୍ଚ ପଥର ସ୍ତମ୍ଭମାନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏହି ସବୁ ପଥର ସ୍ତମ୍ଭର ଉପରି ଅଂଶଟି ସାମାନ୍ୟ ଖାଲୁଆ ଯେଉଁଠାରେ ଅତୀତରେ ଆଲୋକ ରଖି ନାବିକମାନଙ୍କୁ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଉଥିଲା । ଚିଲିକାରେ ରହିଥିବା ଏକ ପାହାଡ଼ର ନାମ ‘ଦୀପଆଡ଼ିଆ ପାହାଡ଼’ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ପରମ୍ପରାର ମୁକସାକ୍ଷୀ ।<ref>https://www.researchgate.net/publication/27666814_Maritime_heritage_in_and_around_Chilika_Lake_Orissa_Geological_evidences_for_its_decline</ref> <ref>{{Cite web |url=http://magazines.odisha.gov.in/utkalprasanga/febmar2005/oriyaPdf/sschilika.pdf |title=ଆର୍କାଇଭ୍ କପି | |access-date=2019-11-18 |archive-date=2021-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511031231/http://magazines.odisha.gov.in/utkalprasanga/febmar2005/oriyaPdf/sschilika.pdf |url-status=dead }}</ref> 
* ଦୀପାବଳି ସମୟରେ ଓ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପୂର୍ବରୁ ଗ୍ରାମରେ ଆକାଶଦୀପ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଏକ ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରଥା । ଏକ ଉଚ୍ଚ ବାଉଁଶର ଉପରି ଭାଗରେ ଏକ ଛିଦ୍ରଯୁକ୍ତ ମାଠିଆ ଓ ତା’ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପ୍ରଦୀପ ରଖିଦିଆଯାଏ । ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ହାଣ୍ଡିର ଛିଦ୍ରରୁ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଆଲୋକ ଆଧୁନିକ ସମୟରେ ଗଳିକନ୍ଦିର ଆଲୋକଖୁଣ୍ଟ ବା ଛୋଟ ବତିଘରର ଭୂମିକା ତୁଲାଉଥିବା ସମ୍ଭବପର ।<ref>http://www.ameodia.com/odia-prose/odia-prose-odishara-lokasanskrutire-boitaa-biraja-routray/</ref>

== ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ ==

* [[ବତୀଘର, ହୁକିଟୋଲା|ହୁକିଟୋଲାର ବତିଘର]]
* [[ବତୀଘର|ବତିଘର (ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର)]]
* [[ଫଲ୍‌ସ ପଏଣ୍ଟ]]
* [[ପାରାଦୀପ ବନ୍ଦର]]
* [[ଧାମରା ବନ୍ଦର]]
* [[ଗୋପାଳପୁର]]

== ଆଧାର ==

; ଟୀକା
{{ଆଧାର|33em|refs=<ref name="Crompton">Crompton & Rhein (2002)</ref>
<ref name=mhp>{{cite web
 | url = http://www.nps.gov/history/maritime/light/admin.htm
 | title = Lighthouses: An Administrative History
 | work = Maritime Heritage Program&nbsp;– Lighthouse Heritage
 | publisher = U.S. National Park Service
 | accessdate = 2008-06-10
}}</ref>
<ref name=ll>{{cite web|url=http://www.nps.gov/history/maritime/lens/lens.htm|title=Maritime Heritage Program|publisher=}}</ref>}}

; ପୁସ୍ତକ ଆଧାର

* Bathurst, Bella. ''The lighthouse Stevensons''. New York: Perennial, 2000. {{ISBN|0-06-093226-0}}
* Beaver, Patrick. ''A History of Lighthouses''. London: Peter Davies Ltd, 1971. {{ISBN|0-432-01290-7}}.
* Crompton, Samuel, W; Rhein, Michael, J. ''The Ultimate Book of Lighthouses''. San Diego, CA: Thunder Bay Press, 2002. {{ISBN|1-59223-102-0}}.
* Jones, Ray; Roberts, Bruce. ''American Lighthouses''. Globe Pequot, 1998. 1st ed. {{ISBN|0-7627-0324-5}}.
* Stevenson, D. Alan. ''The world's lighthouses before 1820''. London: [[Oxford University Press]], 1959.

; ଆହୁରି ପଢ଼ନ୍ତୁ

* Noble, Dennis. ''Lighthouses & Keepers: U. S. Lighthouse Service and Its Legacy''. Annapolis: U.S. Naval Institute Press, 1997. {{ISBN|1-55750-638-8}}.
* Putnam, George R. ''Lighthouses and Lightships of the United States''. Boston: Houghton Mifflin Co., 1933.
* Weiss, George. ''The Lighthouse Service, Its History, Activities and Organization''. Baltimore: Johns Hopkins Press, 1926.

== ବାହ୍ୟ ଲିଂକ୍ ==
{{Commons|Lighthouse|Lighthouses}}

* [http://unitedstateslighthouses.com United States Lighthouses]
* [https://books.google.com/books?id=sygDAAAAMBAJ&pg=PA66&dq=Popular+Science+1931+plane&hl=en&ei=ESQHTd47iL2cB5fYkeYN&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CEIQ6AEwCDgK#v=onepage&q=Popular%20Science%201931%20plane&f=true "Lighthouses Of Strange Designs, December 1930, Popular Science]
* {{cite rowlett|index}} Research tool with details of over 14,700 lighthouses and navigation lights around the world with photos and links.
* Pharology Website: http://www.pharology.eu . Reference source for the history and development of lighthouses of the world.

[[ଶ୍ରେଣୀ:ସମୁଦ୍ର]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥାନ]]